Urząd Skarbowy – tłumaczenie na angielski

W tym artykule powiemy sobie, jak jest po angielsku urząd skarbowy, a właściwie spróbujemy krok po kroku dojść do właściwego tłumaczenia.

KROK 1: OFICJALNE TŁUMACZENIE NA ANGIELSKI URZĘDU SKARBOWEGO

Tłumacz języka angielskiego powinien najpierw sprawdzić, czy istnieje oficjalne tłumaczenie nazwy urzędu skarbowego. Każdy urząd skarbowy ma swoją stronę internetową i nie widzę żadnego, który miałby wersję angielską. Można podejrzewać, że nawet gdyby strony urzędów miały tłumaczenie na angielski, to tłumaczenie nazwy byłoby różne na poszczególnych stronach. Tak więc warto poszukać instytucji nadrzędnej wobec wszystkich urzędów – może ona ma jakieś tłumaczenie? Instytucją nadrzędną jest Ministerstwo Finansów. Istnieje tłumaczenie strony internetowej na angielski, ale niestety bez części o urzędach. Jednak wśród tekstów w innych działach jest co najmniej kilka wystąpień terminu „tax office”.

KROK 2: URZĄD SKARBOWY PO ANGIELSKU WG SŁOWNIKÓW

Jakie tłumaczenie proponują słowniki? Słownik PWN-Oxford proponuje the tax office. Słownik kościuszkowski podaje dwa ekwiwalenty: amerykański – the Internal Revenue Service (IRS) i brytyjski – Inland Revenue. Jak zaraz się dowiemy, są to po prostu nazwy Urzędu Skarbowego w USA i Brytanii.

KROK 3: DOSŁOWNE TŁUMACZENIE NAZWY URZĘDU SKARBOWEGO

Jak dotąd wszystkie nazwy odchodzą trochę od oryginalnego brzmienia. Jak właściwie brzmiałoby takie naprawdę dosłowne tłumaczenie urzędu skarbowego? Każdy tłumacz języka angielskiego zgodzi się chyba, że treasury office. Nazwa byłaby zapewne zrozumiała dla Francuzów, ponieważ u nich urząd skarbowy to le Trésor public. A dla reszty świata? Niekoniecznie.

KROK 4: URZĄD SKARBOWY W USA, WIELKIEJ BRYTANII ITD.

Dobry tłumacz języka angielskiego powinien w przypadku takiej trudności sprawdzić, jak nazywają się odpowiedniki Urzędu Skarbowego w krajach anglosaskich.

  • W Wielkiej Brytanii do niedawna Urząd Skarbowy nosił nazwę Inland Revenue (tak jak podaje słownik kościuszkowski), jednak od niedawna nazywa się: Her Majesty’s Revenue and Customs (HMRC).
  • W USA jest to Internal Revenue Service (IRS), również tak jak podaje słownik kościuszkowski.
  • W Irlandii: Revenue Commissioners.
  • W Australii: Australian Taxation Office.

Przy okazji warto też sprawdzić oficjalne tłumaczenie na angielski Urzędów Skarbowych krajów nieanglosaskich, jeśli posiadają takowe tłumaczenie. Robię krótki research i trafiam m.in. na włoski urząd skarbowy, po angielsku: the Italian Revenue Agency

Teraz pytanie: czy brytyjska bądź amerykańska nazwa urzędu skarbowego może stanowić dobre tłumaczenie na angielski polskiego Urzędu Skarbowego? Każdy tłumacz języka angielskiego powinien zgodzić się ze mną, że niekoniecznie. Gdyby tłumaczyć w ten sposób, należałoby nazwać polską Marynarkę Wojenną brytyjskim określeniem Royal Navy, mimo że nie mamy żadnego króla ani królowej. Brytyjska lub amerykańska nazwa może co najwyżej posłużyć jako wyjaśnienie, czym jest nasz Urząd Skarbowy. Jednak warto wziąć pod uwagę te nazwy.

WNIOSEK

Jak widać, większość anglosaskich urzędów tego typu ma w nazwie „revenue”, a nie „tax”. Tak więc po zbadaniu wszystkich czynników proponuję tłumaczenie urzędu skarbowego jako revenue office. Co o tym sądzicie?

Nawa główna i boczna po angielsku

Dzisiaj powiem, jak jest nawa po angielsku. Istnieje angielskie słowo nave, ale to fałszywy przyjaciel (false friend). Jakie jest więc poprawne tłumaczenie na angielski słowa nawa?

No więc jest tak: nawa główna to nave, a nawa boczna – side-aisle. Słowem ogólnym jest w zasadzie aisle, ale najczęściej przez aisle jest rozumiana tylko nawa boczna. Jeśli w oryginale jest po prostu „nawa”, aby tłumaczenie na angielski było bez zarzutu, należy wywnioskować z tekstu, czy chodzi o nawę główną czy boczną.

Kościół trzynawowy

A teraz dość częsty problem: jak jest „kościół trzynawowy” po angielsku? Albo „katedra trzynawowa”? Niejeden słownik podpowiada błędne tłumaczenie: „three-nave church”. Znaczy to właściwie kościół z trzema nawami głównymi, co jest bezsensem. Co ma zrobić tłumacz języka angielskiego? Najlepiej rozwinąć to i napisać: „church with a nave and (two) side-aisles”. Ewentualnie wystarczy „church with (two) side-aisles”, bo jeśli ma nawy boczne, to wiadomo, że ma też nawę główną. Gdyby jednak tłumacz upierał się przy strukturze oryginału, to zamiast „three-nave church” należy napisać „three-aisle church”.

Tłumaczenie przypadać na angielski i francuski

Dzisiaj chcę powiedzieć coś o polskim czasowniku „przypadać”. W tekstach do tłumaczenia na angielski czy francuski często trafiam na zdania typu: „Jego młodość przypadła na lata I wojny światowej” albo „I krucjata przypadła na lata 1096-1099”.

Słowniki polsko-angielskie lekko zawodzą w przypadku tego słowa. Zarówno PWN-Oxford jak i słownik Fundacji Kościuszkowskiej podają tłumaczenie na angielski jako „to fall on” w zdaniach typu „last year Christmas Eve fell on a Saturday” – i słusznie. PWN-Oxford dodatkowo podaje całkiem dobre tłumaczenie „to coincide with”. Jednak żaden z tych słowników nie zauważa najbardziej ogólnego znaczenia tego słowa, definiowanego przez PWN jako «zdarzyć się w określonym czasie». Wystarczy chwilę pomyśleć, żeby zrozumieć, że zdanie „I krucjata przypadła na lata 1096-1099” to po prostu „The First Crusade took place in the years 1096-1099”. Tak więc tłumacz z polskiego na angielski może użyć takich słów jak to occur, take place i happen, a tłumacz na francuski – avoir lieu, se produire.

Oczywiście jak zwykle tłumaczenie utrudnia fakt, że autorzy często nie do końca rozumieją znaczenia słów, których używają, i potrafią napisać np. „Lata 1096-1099 przypadły na I krucjatę” :) Oczywiście wtedy tłumacz musi zdanie poprawić.

Tłumaczenie padding z angielskiego na polski

Ostatnio robiłem tłumaczenie z angielskiego na polski z dziedziny mody i miałem problem ze słowem „padding”. Słowniki tłumaczą to zwykle jako „wyściółka”, „obicie”. Jednak to tłumaczenie nie pasuje do wszystkich kontekstów. Według Oxford Dictionaries Online padding oznacza „soft material such as foam or cloth used to pad or stuff something”. Jak widać, jest to nie tylko wyściółka czy obicie, ale też stuffing. Jak tłumaczyć „stuffing” na polski? Np. jako wypełniacz. Poza obiciem i wypełniaczem są też bardziej specyficzne odpowiedniki, np. watowanie (np. kurtki), podbicie (np. płaszcza).

Ale mój problem polegał na czym innym. Co jeśli tłumacz z angielskiego na polski nie wie, czy ten materiał wypełnia coś, czy wyścieła? W przypadku niektórych części garderoby jedno i drugie wydaje się możliwe, więc jeśli tekst nie jest dość jasny, tłumacz ma spory problem. Jak można nazwać ogólniej obie możliwości? W końcu wymyśliłem coś takiego: dodatkowa warstwa. Tłumaczenie nie powala, ale jest to jakieś wyjście. Koleżanki z biura tłumaczeń były raczej za.

Jeszcze dodam, że jeśli chodzi o tłumaczenie literackie, padded można czasem tłumaczyć po prostu jako miękki albo gruby, bo do tego się to sprowadza.

Tłumaczenie sou – problem, który wraca jak zły szeląg

Dzisiaj powiemy o słowie szeląg i jaki użytek może z niego zrobić na przykład tłumacz z francuskiego na polski.

Każdy tłumacz zna dobrze problem, że często nie wiadomo, czy oryginalną miarę/wagę należy zostawić tak jak jest, przeliczyć na polską jednostkę czy też opatrzyć przypisem. Tutaj powiemy o sytuacji, gdy w tekście oryginalnym występuje drobna waluta jakiegoś kraju, np. dawny francuski sou w tłumaczeniu z francuskiego na polski, ale konkretna suma nie ma znaczenia. Chodzi mi o użycia metaforyczne i powiedzenia typu „it won’t cost you a penny” i „n’avoir pas le sou”. Pensa akurat czytelnicy mogą znać, co innego jednak w przypadku sou. Pisać „nie mam ani su”? – nie wiadomo, o co chodzi. Z kolei „nie mam ani grosza” może brzmieć śmiesznie, bo we Francji nie płaci się groszami. W takiej sytuacji tłumacz z francuskiego na polski może rozważyć użycie słowa „szeląg”.

Słowo jest ciekawe. Wygląda na tłumaczenie angielskiego słowa „shilling”, ale wcale nim nie jest. Wg Doroszewskiego jest to dawna polska moneta miedziana i nazwa wywodzi się z niemieckiego. Choć jednak szyling jest polski, przeciętny Polak nic o nim nie wie i nie zdziwi się bardzo, gdy w tłumaczeniu z francuskiego dwóch Paryżan będzie mówić o szelągach. W ten sposób, oszukując czytelnika, omijamy problem. Francuski su to tylko przykład, myślę że szeląg pasuje do wielu innych krajów i z techniki może też skorzystać tłumacz niemiecki, angielski, węgierski i wielu innych.

Ku pomocy innym tłumaczom zamieszczam tu wyrażenia z szelągiem wg słownika frazeologicznego języka polskiego Skorupki:

  • zwrócić coś do szeląga
  • stracić co do szeląga
  • nie mieć za szeląg szczęścia
  • znać kogo jak zły szeląg
  • nie mieć złamanego szeląga przy duszy

W słowniku są jeszcze pewne ich wariacje, ale pozwalam sobie je pominąć.

Tłumaczenie z angielskiego na polski

Mam jeszcze coś do powiedzenia dla tłumaczy z angielskiego na polski. Być może znacie wyrażenia takie jak: „a bad penny always comes back”, „turn up like a bad penny”, „like a bad shilling” (zarówno polski „zły szeląg”, jak i angielski „bad penny”, odnoszą się do podrobionych, uszkodzonych monet).

Rzecz w tym, że całkiem dobrze znam wyrażenie „wracać jak zły szeląg”, chociaż żadne dobre polskie źródło nie potwierdza jego istnienia. Mam podejrzenie, że to kalka, ale tak często popełniana przez tłumaczy z angielskiego na polski, że weszła do użycia. Że nie tylko ja znam to wyrażenie, pokazują wyniki google’a dla „wraca jak zły szeląg” – pełno pięknych przykładów użycia, bardzo autentycznych, bo w wypowiedziach na forach i blogach. Napiszcie w komentarzu, jeśli znacie jakieś źródło, które potwierdza istnienie tego wyrażenia. I ogólnie wypowiedzcie się, co o tym sądzicie. A jeśli jest to kalka, to może dość już znana, żeby jej używać w tłumaczeniu?

Niece i nephew – tłumaczenie z angielskiego na polski

Tłumaczenie z angielskiego na polski wyrazów „niece” i „nephew” może być dużym problemem, jeśli z tekstu nie wiemy, czy chodzi o siostrzenicę / siostrzeńca czy o bratanicę / bratanka. Po polsku nie ma niestety ogólnego słowa określającego ten stopień pokrewieństwa.

Niekiedy tłumacz może spróbować dowiedzieć się, czy chodzi o dziecko siostry czy brata z innych źródeł niż sam tekst. Jeśli chodzi o znaną osobistość, jest duża szansa, że odnajdzie poszukiwaną informację. Czasem może okazać się, że dana osoba ma rodzeństwo tylko jednej płci i wtedy problem jest rozwiązany. Np. gdyby w tekście o brytyjskiej rodzinie królewskiej pojawił się fragment „Prince Harry’s nephew” – oczywiste jest, że „nephew” przetłumaczymy jako „bratanek”, ponieważ książę Harry ma tylko brata, księcia Williama, zaś nie ma ani jednej siostry.

Ponadto, w sytuacji kiedy dokładne pokrewieństwo nie jest kluczową sprawą w tekście, a tłumacz nie chce napisać nieprawdy, pewnym, oczywiście niedoskonałym rozwiązaniem może być niedokładne tłumaczenie z angielskiego na polski słowa „nephew” np. jako „krewny”.

To ile jest tych badań? – tłumaczenie na angielski i inne języki obce

Dzisiaj kwestia tłumaczenia na angielski, francuski, niemiecki i praktycznie każdy inny język słowa „badanie”. Jaki jest z nim problem? Taki, że kiedy Polak mówi „badania”, czasem chodzi mu o jedną czynność, a czasem o wiele.

Możemy na przykład powiedzieć o badanich nad sposobami leczenia gruźlicy – chodzi nam o jeden długotrwały proces i po angielsku użylibyśmy słowa „research” w liczbie pojedynczej.

Ale są też badania w znaczeniu analiz, testów, np. badanie krwi, tłumaczone na angielski jako blood test (w innych wypadkach może to być analysis, study). Jeśli badanie to wystąpi wielokrotnie, można mówić o „badaniach krwi” – blood tests.

Tak więc tłumacz, aby dobrze wykonać swoje zadanie, musi rozumieć, o jakie badanie chodzi – jedno długotrwałe czy kilka krótkich. Kwestia ta jest bardzo ważna, zwłaszcza w tłumaczeniach medycznych. W naszych przykładach można to łatwo stwierdzić, ale w bardziej zaawansowanych tekstach o mniej znanych dziedzinach wiedzy – dużo trudniej.

Ale jeszcze większym problemem jest to, że Polacy nie zawsze wyrażają się poprawnie i logicznie, między innymi naukowcy, którzy silą się na język naukowy. Często trafiam na przypadek, że ktoś mówi o pojedynczym badaniu, np. badaniu krwi, a jednak nazywa to „badaniami krwi”.

Co ma zrobić tłumacz z polskiego na francuski, angielski czy niemiecki w takim wypadku, gdy nie jest w stanie się domyślić, czy badań jest wiele? Chyba najbezpieczniej jest użyć liczby mnogiej, bo zawsze na upartego można wykazać, że jakieś badanie składa się z kilku mniejszych badań/analiz, a dużo trudniej jest uzasadnić nazwanie jednym badaniem dwóch różnych analiz wykonanych przez dwa różne laboratoria w innych latach.

Należy tylko zaznaczyć, że jeśli chodzi o tłumaczenie medyczne, np. artykułu o jakimś leku, to lepiej skontaktować się z autorem i upewnić się, bo od takiego detalu może zależeć czyjeś życie.

Na koniec wymienimy kilka możliwych tłumaczeń słowa badanie na angielski: analysis (w liczbie mnogiej: analyses), study, test, research, examination, investigation.

Seem – tłumaczenie na polski

Tym razem inna kombinacja – tłumaczenie z angielskiego na polski. Tematem jest kłopotliwe słowo „seem”. Każdy tłumacz angielski wie doskonale, co znaczy ten czasownik i jaki jest jego odpowiednik słownikowy („zdawać się”). Więc w czym problem?

Rzecz w tym, że użytkownicy języka angielskiego z naszej perspektywy nadużywają tego słowa. Jeśli zajrzymy do jakiejś powieści, co i rusz trafimy na zdanie, że coś „seemed to be”. Można dojść do wniosku, że wszyscy Anglosasi są przedstawicielami jakiejś filozofii, która nie pozwala im nigdy stwierdzić, że coś po prostu jest takie a nie inne. Dodatkowo używają tego słowa w konstrukcjach, które po polsku są nienaturalne, np. which seemed to have been eaten (ale to normalne, tłumaczenie z angielskiego na polski ma to do siebie, że trzeba dokonywać daleko idących przekształceń, aby stworzyć sensowny tekst). Prędzej czy później każdy tłumacz angielski powinien zadać sobie pytanie: czy ja naprawdę muszę to tłumaczyć? Przecież to zdanie po polsku brzmi okropnie.

Czasami można ten czasownik przetłumaczyć innym, mniej kłopotliwym słowem, np. „chyba”, „zapewne” itd. Czasami jednak należy go po prostu pominąć. Nie jest dość istotne, żeby kaleczyć nim język przekładu. Należy chyba uznać, że „seem to” to cecha języka angielskiego taka jak rodzajniki i trzeba się pogodzić z tym, że nie zawsze można ten czasownik zachować.

Stwierdzić – tłumaczenie na angielski

Dzisiaj powiem, jak w tłumaczeniu z polskiego na angielski poradzić sobie ze słowem „stwierdzić”. W przypadku tego czasownika słowniki zawodzą. PWN-Oxford podaje takie odpowiedniki:

  • (skonstatować) to find, to certify, to pronounce
  • (oświadczyć) to state, to pronounce

Jednak ciągle trafiam w tekstach na użycia tego słowa, do których powyższe odpowiedniki nie pasują: „Trudno stwierdzić, czy jest to tłumaczenie finansowe, czy marketingowe”. Tłumaczenie czegoś takiego jako „It is difficult to state/certify…” jest bez sensu. W tym wypadku proponuję „It is difficult to say”.

Inny przykład: „Na podstawie sprawozdań finansowych można stwierdzić, że biuro tłumaczeń się rozwija”. I znów, tłumaczenie tego jako „On the basis of financial statements, it may be stated/found/pronounced that…” jest nienaturalne. W tym wypadku proponuję: „it may be concluded that” – czasownik ten pasuje zawsze, gdy stwierdzenie jest na czymś oparte.

Jeszcze jedna rzecz. Tak jak napisałem, PWN-Ox wyróżnił znaczenie stwierdzić – „skonstatować”. Już po napisaniu powyższego sprawdziłem w słowniku tłumaczenia konstatować i trafiłem na inne dobre odpowiedniki: „to determine” i „to establish”.